माझे मौनाचे प्रयोग

    केवळ नाम साधर्म्य आहे असे समजावे ... आत्ताशी पाण्यात पडले. सिद्धता अजुन यावयाची आहे. पण स्पर्शच सुखावह होता की सांगितल्याशिवाय राहवेना. म्हणून हा लेख...किंवा अनुभव कथन...

मौनाचे तास, मौन संवाद, असे अनेक शब्द परिचयाचे असतात. काहीही प्रतिसाद त्यावेळी बोलून द्यायचा नाही. Be viewer of the incidence... And just observe yourself also.

Art of living चा advance course केला होता. त्यादरम्यान तीन दिवस मौन ठेवले होते. पण त्यांचे sessions सुरू असायचे. त्यामुळे आपण मौन केले आहे याचा कौटुंबिक, सामाजिक अनुभव घेता आला नाही. तेव्हाचा अनुभव  वेगळ्या विश्वाचे दर्शन करणारा होता.

         याच विश्वात राहून असा काही मौन पाळता येईल का? असा विचार डोकावला. आणि स्वतः वर असे प्रयोग करून बघता यायला हवेत याच एका उद्देशाने माझा protocol मीच तयार केला. Protocol आपला असला तरी स्वतःही त्याच्याशी cheating करायची नाही हा एक clause त्यामध्ये add केला.

            दिवाळीच्या सुट्टी सुरू.. त्यामुळे म्हणावा तसा निवांतपणा होताच.. व्यक्ती संवाद हा कामापुरता असल्याने आणि कामे माहीत असल्याने माझ्या मौनामुळे जनजीवन विस्कळीत होणार नाही याची खात्री होती. कौटुंबिक पातळीवर हे ठरले. आणि मौन कामाच्या वेळेत करायचे आणि अनुभव गाठीशी घ्यायचे  असाही विचार होता. पण हाच नियम WhatsApp, social media साठी पण पाळला. तेवढ्या कालावधीत फोन करायचे नाहीत. WhatsApp ला हात लावायचा नाही असेही ठरवले. आणि खरेच कोणाचीही काहीच अडचण झाली नाही.

सोमवार मंगळवार तीन तास मौन... 'माझे मौन आहे' हे कोणाला जाणवले ही नाही.... वावा.. मलाच बरे वाटले. नंतर जरा तास वाढवले.  पाच तास, सात तास...

        Sign language सुरू झाली. समोरच्या व्यक्तीच्या हेच लक्षात येत नाही की मी फक्त बोलत नाही. ऐकू शकते. ते सुद्धा आपल्याशी हातवारे करून बोलायला लागतात. मज्जा आली. आपली न बोललेली भाषा कोण समजू शकते, न बोलताही आपल्याला पोहचता येऊ शकते का... असे काही प्रश्न मनात डोकावले.

       लहान मुलांचा acceptance खरेच खूप बढिया असतो हे या निमित्ताने अनुभवले. अभिषेक अक्षरशः enjoy करायचा. माझे तेच शब्द तीच वाक्ये त्याच टोन मध्ये बोलायचा. त्याच्याकडून काही चुका झाल्यावर तर म्हणाला बरे झाले मौन आहे नाहीतर आख्खे भाषण ऐकवलं असतं आत्ता... आणि मग आपण अंतर्मुख होतो. या दरम्यान तर त्याला दवाखान्यात पण घेऊन जावे लागले. असे वाटले की कदाचित आता मौन सोडावे लागणार. पण आईचे मौन पूर्ण करायचे असे बहुधा त्यानेच ठरवले होते. डॉक्टरांशी बोलणे, मला काय सांगायचे आहे असा सगळा संवाद त्याने मस्त पार पडला. आणि मग मी एक शिकले आपण मुलांना व्यक्त होण्याची संधीच देत नाही. एक व्यक्ती म्हणून संधीचे सोने त्यांनाही करायचे असते आणि ते ते करतात. माझी sign language decode  करताना देखील तो बरेच प्रांत फिरला.थोड्या प्रमाणात का होईना explore केले त्याने. अजुन एक समाधान माझ्या पदराशी पडले. अडत नाही काही. अलिप्तता घेतली की सौंदर्य अजुन खुलून दिसते.

          मग आता  पुढे? अजुन काय stretch करायचे की काय करायचे... चला आता एक दिवस पूर्ण मौन... आवडीचा वार शुक्रवार... जन्मदिवस ना...जरा नाळ जोडलेली आहे. Basic instructions आदल्या रात्रीच देत होते.. पण 'माहिती आहे'..आता काही सांगू नको असा अभिषेकनेच विश्वास भरला..

         आलेले फोन कॉल स्वीकारायचे पण बोलायचे नाही. समजून घेतात लोक. आणि आपल्याला oppose होणार नाही आज या जाणिवेने तर संधी म्हणूनही कॉल करतात. आपण काय काय react झालो असतो आत्ता असे वाटून गेले. आणि मनातल्या मनात मस्त हसू उमटते. आपणच आपल्याला judge करू लागतो. आणि इतरांच्या नजरेतून आपण कसे आहोत याचा प्रामाणिक अंदाज आपल्याला नक्की येतो. 

         Jokes apart... काय निष्पन्न झाले? Determination.. ठरवलेले पूर्ण करता येते का? हे समजले. त्यासाठी साथ कशी मिळते हेही लक्षात येते. कार्य पूर्ततेसाठी नवीन वाटांचा शोध झाला. स्वतःचा आणि इतरांचाही.... Wavelength जुळते.

       आणि सर्वात महत्वाचे organised व्हायला वेळ मिळतो. अनेकदा ऐकतो स्वतःला वेळ द्या. पण म्हणजे नेमके काय करा हे स्वतःलाही नेमके माहीत नसते. तो नेमकेपणा आणायला म्हणजेच organised व्हायला आपणच आपल्याला  यानिमित्ताने संधी देतो. 

        प्रत्येकाचीच दोन मने असतात. त्या दोघांनाही वाटत असते आपले ऐकून घ्यावे. त्या दोघांचेही ऐकायला वेळ मिळतो. आणि मग लक्षात येते काही निर्णय किंवा वागणे आपण दोन्ही मनांचे पूर्ण ऐकून न घेताच घेतलेले असतात. कारण आपल्या समोर तिसरी व्यक्ती असते आणि पूर्वग्रह नुसार आपल्याला त्या व्यक्तीला follow करायचे असते किंवा विरोधात जायचे असते.

       अशा प्रकारचे आपले वागणे असू शकते असा माझा एक विचार झाला. मौनाचे अजून प्रयोग करताना may be यावर पण भरपूर आंदोलने होतील. पण ती मी शांतपणे enjoy करू शकेल बहुतेक..

गाठीशी अजून काही भावपूर्ण अनुभव आले. मुलगी उद्या दिवसभर बोलणार नाही म्हणून बाबांचा आदल्या रात्री आलेला कॉल, आपले बोलणे ऐकायला आसुसलेले सासू सासरे, अभिषेक शी tuning, WhatsApp वर इतरांचे status न पाहिल्याने विचारांमध्ये येणारी स्थिरता, आणि ठरवलेले करू शकतो हा आत्मविश्वास. .. म्हणजे इतके की आत्ता कोणी बोल म्हटले तरी तोंडातून शब्द फुटेना... हे बघून माझे मलाच विचित्र वाटत होते जरा...

आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे या लेखनाच्या प्रसवकळा....lockdown च्या काळात अनेक नवीन गोष्टी शिकले आहे. अनेक नवीन अनुभव गाठीशी होते... लिहावे असे वाटत होते पण .... असो... ते organised च होत नव्हते. या स्वतः वरील प्रयोगाने स्थिरता नक्की लाभली ..

           असेही युक्तिवाद होऊ शकतात..की मग आता बोलूच नका.. रहा शांत... पुन्हा विज्ञान... ज्या क्षमता दिल्या आहेत त्यांचा वापर झाला नाही तर त्यांची गत माणसाच्या शेपटासारखी होते.. .. विश्रांती आणि कायमची झोप यात काहीतरी फरक आहे ना...

मौन.. म्हणजे पुणेकरांची... १ ते ४ ची special tip... Enjoy this form of वामकुक्षी..